Τα πιο όμορφα, αυτοσχέδια γλέντια στο μεγάλο ταξίδι των φωνών είναι συνυφασμένα με τα Χειμερινά Πολυφωνικά Καραβάνια. Ο χειμώνας στα βουνά είναι προνομικός για να αγγίζει η ψυχή τα χείλη, με το μοναδικό τρόπο και πρέπος της ηπειρώτικης πολυφωνίας. Το έχουμε ζήσει χρόνια τώρα, από τα πρώτα Χειμερινά Πολυφωνικά Καραβάνια - 2007 - και κάθε φορά το ζούμε αλλιώς, από χωριό σε χωριό, από χρονιά σε χρονιά.
Εδώ, ένα βίντεο από την πρώτη βραδιά του Χειμερινού Πολυφωνικού Καραβανιού 2014 - δέκα χρόνια πριν τη δημοσίευσή του! Εκείνο το πρωί έιχαμε ξεκινήσει με την κυρά ;Oλγα Μπίκα από τον Παρακάλαμο στο Γεροπλάτανο Πωγωνίου και βραδιάσαμε με δύο Δολιώτες στην Πωγωνιανή. Και στις δύο περιπτώσεις, αναλάβαμε το αγώι των φίλων μας μεταξύ των χωριών. Στη δεύτερη περίπτωση, γιατί τότε στο Δολό δεν είχε ανοιχτό καφενείο αλλά και γιατί δεν "γέμιζε" η παρέα για τραγούδι.
3 Γενάρη 2014, λοιπόν,. βράδυ πια, σε καφενείο της Πωγωνιανής - της Βοστίνας των ντόπιων. Έχουμε φέρει από το γειτονικό Δολό την αγαπημένο μας Ηλία Κoύρο και τον πρώτο ξάδελφό του, τον Πάνο Κούρο. Για τον Πάνο Κούρο μας μιλούσε επαινετικά ο αξέχαστος Γιώργος Ντόντης, το είχαμε στο νου όταν τον προτρέπαμε και να έρθει μαζί μας και να τραγουδήσει. Και όταν έπαιρνε τραγούδια, κάποιες στιγμές, νιώθαμε τον Ντόντη κάπου τριγύρω... Στην παρέα και ο Βοστινιώτης φίλος Βαγγέλης Κoυκουλάρης και από δίπλα δύο φίλοι με κλαρίνα - ο Hλίας Γέρος από τη Σωπική και ο συνταξιδιώτης Χριστόδουλος Παπαστάθης από το Γκρίμποβο. Μαζί φυσικά, μια δεκαριά συνταξιδιώτες κι οι ¨"κυρατζήδες" του Πολυφωνικού Καραβανιού Αλέξανδρος και Aλίκη.
Εδώ, μετά από προτροπές, ο Πάνος Κούρος παίρνει ένα τραγούδι συνυφασμένο με την ερμηνεία του αξέχαστου Γιώργου Ντόντη, το "Σχίζω ρίζω το λεμόνι" - την πολυτραγουδισμένη "Πανάγιω". Λίγο πριν ο Πάνος Κούρος μας μιλούσε για την ιδίατερη ερμηνεία της περιοχής που έχει λεπτή, ψιλή και ψηλή φωνή, δεν είναι δυνατή και, κάποιες φορές, βροντώδης όπως στα Κτίσματα ή τη Δερόπολη, σύμφωνα με τον ίδιο. Η ερμηνεία του εδώ επιβεβαιώνει όσα μας έλεγε λίγο πριν. Η σκυτάλη του παρσίματος εναλάσσεται ανάμεσα σε Πάνο, Ηλία Kούρο και Βαγγέλη Κουκουλάρη από το βάθος, ανάλογα αλλάζουν και τα τραγούδια - στο συγκεκριμένο απόσπασμα περνάμε από την "Πανάγιω" στο "Βασιλικός θα γίνω". Στα Δολιώτικα γλέντια έχουμε συνηθίσει τέτοιες αλλαγές - ή και τσακίσματα μέσα στα τραγούδια.
Το βίντεο δημοσιεύεται με το νου στο επόμενο Χειμερινό Πολυφωνικό Καραβάνι που ξεκινά πάλι από την περιοχή - 3 Γενάρη και πάλι. Καλή αντάμωση!
Παραθέτουμε τέλος μια στιχουργική παραλλαγή του τραγουδιού όπως δισκογραφήθηκε με όμιλο από την Πολύτσανη στην έκδοση αναφοράς "Πoλυφωνικά τραγούδια Βορείου Ηπείρου" (Ίδρυμα Βορειοηπειρωτικών Ερευνών):
/Άιντε / σχίζω-ρίζω /άιντε / το λεμόνι,/ άιντε / βρίσκω την Πανάγιω / μωρέ / μέσα
/άιντε / με τα χέρια /άιντε / σταυρωμένα , άιντε / και με μαλλιά /μωρέ / μπλεγμένα
γεια σ’ Πανάγιω μ’ μια, γεια σ’ Πανάγιω μ’ δυο, για σ’ Πανάγιω μ’ τρεις
δε σου τόλεγα ωχ, ωχ, δε σου τόλεγα να μην παντρευτείς /άιντε/
κι αν θα παντρευτείς, τι καλό θα δεις ωχ, ωχ,
θα φιλήσεις, θα αγκαλιάσεις και θα βαρεθείς (δις)
/άιντε / ρίξε τα μαλλιά /μωρέ/ σου πίσω, /άιντε / να σε ιδώ, να σε /μωρέ/ γνωρίσω,
/άιντε / και να σε ψιλό - /μωρέ/ ρωτήσω, /άιντε / και να σε γλυκό - /μωρέ/ φιλήσω
γεια σ’ Πανάγιω μ’, γεια σ’ Πανάγιω μ’ δυο, γεια σ’ Πανάγιω τρεις
δε σου τόλεγα, δε σου τόλεγα να μην παντρευτείς ωχ, ωχ
κι αν παντρευτείς τι καλό θα ιδείς /άιντε /
θα φιλήσεις, θα αγκαλιάσεις και θα βαρεθείς. (δις).
"¨Απειρος" Πολυφωνικό Καραβάνι
Kαλή Πρακτική Διαφύλαξης Άυλης Πoλιτιστικής Κληρονομιάς
-UNESCO 2020